Het Nationaal Onderwijs Lab AI: hoe artificial intelligence kan bijdragen aan de toekomst van ons onderwijs

Het Nationaal Onderwijs Lab AI (NOLAI), gefinancierd door het Nationaal Groeifonds, is mondiaal de grootste publieke investering op het gebied van AI en onderwijs. Geen enkel ander land heeft tachtig miljoen uitgetrokken voor een lab dat gespecificeerd AI gaat doen voor het basis- en het voortgezet onderwijs. Het is één van de meest prestigieuze projecten waar Turner bij betrokken is op dit moment. De bevlogen initiatiefnemer Inge Molenaar van de Radboud Universiteit staat voor de gigantische klus onderwijs, wetenschap en bedrijfsleven tot elkaar te brengen. ‘Alle betrokken partijen gaan profijt hebben van het NOLAI, maar niet volgende week.’

1. Wat was het vraagstuk waarvoor u Turner heeft ingeschakeld? En wat was er zo ingewikkeld aan?

Het NOLAI is een brede samenwerking tussen onderwijs, wetenschap en bedrijfsleven om een impuls te geven aan het gebruik van AI (artificial intelligence) in het onderwijs. Met de financiering van tachtig miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds wil het lab de kwaliteit van het onderwijs met behulp van AI naar een nieuw niveau brengen. ‘We moeten nadenken over AI vanuit een pedagogisch-didactisch kader’, verduidelijkt initiatiefnemer en wetenschappelijk directeur Inge Molenaar. ‘Hoe kan AI helpen leerkrachten en leerlingen in hun kracht zetten? Dat zien we op dit moment onvoldoende terug. De toepassing van AI brengt een aantal kansen met zich mee, maar ook risico’s. Het primair en secundair onderwijs zijn onvoldoende in staat de huidige kansen te benutten en de risico’s op de juiste manier te adresseren. Dat levert frictie op in het systeem. Met het NOLAI willen we dat beter vormgeven.’
Er ligt een uitgebreide verkenning van hoe het lab moet gaan functioneren, met inhoudelijke richtlijnen, en er is nagedacht hoe je innovatielabs kunt opzetten en innovatie kunt aanjagen. ‘En nu is de vraag: hoe moet je dat tot executie brengen? Hoe gaan we ervoor zorgen dat die hele mooie ideeën omgezet worden in een operatie, namelijk het NOLAI? Dat is echt een ingewikkeld vraagstuk, ook omdat zowel wetenschap als onderwijs en het bedrijfsleven erbij betrokken zijn. Er is een bestaand ecosysteem en dat moet zo gevormd worden dat ook de innovatie in de breedte wordt aangejaagd.’

2. Wat heeft voor de doorbraak gezorgd? Inhoudelijk, veranderkundig en/of projectmatig?

‘We zijn natuurlijk net begonnen, maar toch is die vraag enigszins te beantwoorden’, zegt Molenaar. ‘Jeroen Visscher van Turner en ik werken nu tweeënhalf jaar samen in de werkgroep Onderwijs van de Nederlandse AI Coalitie, eveneens een publiek-private samenwerking. Binnen die werkgroep zijn we een aantal stappen aan het zetten die overeenkomsten hebben met wat we in het lab moeten doen: de juiste vragen articuleren, onderzoeken wat de verschillende partijen in het veld willen en wat ze kunnen, en ten slotte hoe we ze op een betekenisvolle manier bij elkaar kunnen brengen. De kennis die we met de werkgroep hebben opgebouwd, zal faciliterend zijn in dit nieuwe project.’
Het veranderkundig-vernieuwende is dat Molenaar en Visscher in een quadrupel-helixconstructie in het onderwijsveld aan innovatie gaan werken. ‘Tot nu toe vindt innovatie vooral in silo’s plaats’, verduidelijkt Molenaar. ‘Scholen hebben innovatietrajecten, dat doen ze best goed, maar ze zijn wel heel operationeel. Wetenschappers hebben ook verschillende interessante kennisontwikkeltrajecten lopen, maar zijn vaak wat langzamer en vooral theorievormend. En het bedrijfsleven probeert vooral haalbare schaalbare oplossingen te maken die zij kunnen vermarkten. Die drie dingen moeten wij met elkaar verbinden, zodat zij elkaar gaan versterken. Dat betekent dat wij een dialogisch kader moeten ontwikkelen voor deze drie partijen. Dat is echt ingewikkeld, vooral omdat wij met totaal verschillende tempo’s te maken hebben.’

3. Hoe is de executie tot stand gekomen? Het NOLAI is natuurlijk pas onlangs geopend. Het kabinet heeft vele miljarden beschikbaar gesteld voor het Nationaal Groeifonds. Molenaar heeft een consortium met een aantal partijen opgezet voor dit plan. Na het grote en feestelijke moment van de opening gaan we nu aan de slag. ‘Dat doen we op een manier die past bij Strategie = Executie’, legt Visscher uit. ‘We hebben de afgelopen maanden niet in een hok gezeten om geïsoleerd te ontwerpen hoe het er precies uit moet zien. In plaats daarvan zijn we meteen met alle partijen gaan kijken welke processen benodigd zijn, zodat we kunnen opschalen zodra het mogelijk is. Dat stelt ons in staat meteen voldoende te halen en te brengen voor zowel onderwijs, wetenschap en bedrijfsleven.’
4. Zijn er baten voor alle belanghebbenden? Voor klanten, aandeelhouders, medewerkers, management en maatschappij? ‘De algemene meerwaarde van het lab is dat we de AI-innovatie in het onderwijs gaan versnellen’, zegt Molenaar. ‘We zullen prototypes en toepassingen gaan ontwikkelen die het normen- en waardenkader van het Nederlands onderwijs reflecteren. In Nederland vinden we dat leerlingen autonoom moeten werken en zelfsturing moeten hebben in hun leerproces. Leerlingen hebben ook rechten, bijvoorbeeld het recht op privacy. Dat is een belangrijk punt, want er worden op dit moment veel AI-toepassingen voor het onderwijs ontwikkeld in landen als China en de Verenigde Staten. Daar bestaan echter andere ideeën over hoe we het onderwijs moeten inrichten, met name op het gebied van privacy en ethiek. Alles tijdens de les wordt daar bijvoorbeeld met camera’s vastgelegd. Ik zie het als onze opdracht oplossingen te ontwikkelen die passen bij hoe wij in Europa en specifiek in Nederland tegen dit soort kwesties aankijken. Dat is een belangrijk kader voor het batenmanagement.’ Voor scholen ligt de uitdaging vooral in het vergroten van de adaptiviteit, vervolgt Molenaar. ‘Op zich gaat het best goed: iedereen heeft tablets, tijdens de pandemie is het thuisonderwijs goed van de grond gekomen. Maar we kunnen echt nog wel een stap maken in het aansluiten op de individuele ontwikkeling van de leerlingen.’ Vanuit wetenschappelijk oogpunt zijn er twee opdrachten. ‘Ten eerste de kennis die we hebben op een goede manier verankeren in de oplossingen die in Nederland gebruikt worden en ten tweede de huidige data-infrastructuur, die is ontstaan door het digitale onderwijs, te gebruiken in het onderzoek. Met alle data die worden gegenereerd kunnen we veel beter inzicht krijgen in hoe leerlingen leren en dus hoe we het leerproces kunnen optimaliseren.’ De belangrijkste winst voor het bedrijfsleven zal liggen in de mogelijkheden de buitenlandse concurrentie het hoofd te kunnen bieden. Niet alleen die uit China of Amerika, zegt Molenaar. ‘Je ziet een enorme push vanuit het buitenland op de Nederlandse onderwijsmarkt. Wij hebben een van de meest gedigitaliseerde en geformaliseerde markten van Europa, en we zijn lekker klein. Dus je kunt hier goed ontwikkelen en leren. Sanoma, een Fins bedrijf, beheerst de hele keten van het voortgezet onderwijs. Er is dus veel druk op de Nederlandse bedrijven in deze markt. De beste manier om je daartegen te verweren, vooral voor de scale-ups en start-ups, is nu een heel snelle ontwikkeling door te maken.’
5. Wat was het belangrijkste dilemma en hoe bent u daarmee omgegaan? De juiste schaal van de operatie is een van de moeilijkste punten, denkt Inge Molenaar. ‘Het NOLAI moet een groot ecosysteem worden, maar tegelijk ook een goed werkend samenwerkingsverband. Dat is de ingewikkelde balans die we moeten vinden. We willen alle partijen meenemen en de ruimte geven om mee te denken. Maar om in cocreatie echt betekenisvolle veranderingen tot stand te brengen, moet je op kleinere schaal beginnen.’ Visscher denkt dat dat inderdaad het belangrijkste vraagstuk zal worden. ‘Je kunt niet met heel Nederland van start gaan. Maar als je met een kleine groep van start gaat, moet je nog wel zoveel bieden aan de rest dat ze niet afhaken. Dat is echt een dilemma. Hoe kunnen we dat op de beste manier doen?’ Essentieel is dat de verschillende partijen in de quadrupel-helixsamenwerking een beetje van hun eigen doelstellingen moeten durven afwijken, vult Molenaar aan. ‘Je moet die gezamenlijke doelstelling onderschrijven, ook al maakt die geen deel uit van de kern van wat je zelf beoogt. Om die transitie tot stand te brengen, dat kost tijd en denkkracht. Alle betrokken partijen gaan profijt hebben van het Nationaal Onderwijs Lab AI, maar niet volgende week.’
Turner-Inge-Molenaar

Alle betrokken partijen gaan profijt hebben van het Nationaal Onderwijs Lab AI, al is dat niet meteen volgende week” 

Inge Molenaar, Directeur Nationaal OnderwijsLab AI (NOLAI) & Associate Professor at Radboud University

Foto: Peter Arno Broer

“Na de grote en feestelijke opening van het NOLAI gaan we nu aan de slag, op een manier die past bij Strategie = Executie”

Jeroen Visscher, Partner Turner Strategie = Executie

Foto: Peter Arno Broer

Meer opdrachten

Energie
Cor Barelds

Netbeheerder

Versterken dienstverlening BtB en BtC Netbeheerder Versnellen dienstverlening Reductie achterstanden met 85% Verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening Versnelling in nieuwe manier van werken

Lees meer »
Financiële Dienstverlening
Cor Barelds

De Vereende

De Vereende, een schade- en verzekeringsbedrijf dat onder andere bijzondere risico’s verzekert, wilde een hogere efficiency realiseren, ruimte creëren voor nieuwe initiatieven en tegelijkertijd beter scoren op zowel klant- als medewerkerstevredenheid.

Lees meer »
Publieke sector
mkan

UWV WERKbedrijf

Het UWV WERKbedrijf begeleidt werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk. De dienstverlening de afgelopen jaren in toenemende mate gedigitaliseerd. Toch hebben veel werkzoekenden behoefte aan persoonlijk contact en maatwerk.

Lees meer »
Zorg
Alexander Bruinsma

Coloriet

In plaats van een pas op de plaats te maken, drong bestuurder Aukje Reinders er midden in de Coronacrisis op aan een nieuwe strategie te formuleren voor zorgorganisatie Coloriet. Met alle uitdagingen die er op de organisatie afkomen is er behoefte aan nieuw élan en nieuwe energie, is haar overtuiging.

Lees meer »
Zorg
Cor Barelds

Klimmendaal

Op initiatief van Verstegen Accountants uit Dordrecht maakte Edwin Schippers van Turner een organisatiescan van Klimmendaal, een revalidatiecentrum met hoofdkantoor in Arnhem. De organisatie had te maken met verschillende problemen: de gevolgen van een eerdere fusie, de Coronacrisis en daardoor een te ambitieuze veranderagenda. Bestuurder Martijn Kuit was blij met het advies om pas op de plaats te maken.

Lees meer »
Onderwijs
Alexander Bruinsma

Radboud Academy

De succesvolle aanvraag voor de LLO-Katalysator bij het Nationaal Groeifonds vindt zijn oorsprong in het samenwerkingsverband tussen de Radboud Universiteit, de Universiteit Maastricht en de Open Universiteit om samen te gaan werken aan Leven Lang Ontwikkelen. Liesbet Korebrits, programmadirecteur van Radboud Academy, is trots én is alweer druk met de concrete invulling van het samenwerkingsverband.

Lees meer »
Onderwijs
mkan

Noorderpoort

NIeuwe richting voor Noorderpoort die aansluit op de maatschappij van 2035. Strategie = Executie: strategie direct toetsen aan praktijk via experimenten. Goede aansluiting op behoeften studenten en werkveld. Succesvol 100% digitaal strategietraject

Lees meer »
Onderwijs
mkan

Haagse Hogeschool

Studenten sneller geholpen
Heldere verantwoordelijkheden onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel
Handzaam verbeterplan voor cruciaal proces: toetsing & examinering. Versnelling op taaie dossiers: fraude-detectie en online toetsing

Lees meer »
Private sector
Alexander Bruinsma

Snelgroeiende Tech partij cloudservices

Het UWV WERKbedrijf begeleidt werkzoekenden met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk. De dienstverlening de afgelopen jaren in toenemende mate gedigitaliseerd. Toch hebben veel werkzoekenden behoefte aan persoonlijk contact en maatwerk.

Lees meer »
Onderwijs
mkan

HAS Hogeschool

Versnelde realisatie onderwijsvisie
Flexibel en adaptief onderwijs waargemaakt​
Geconcretiseerde ambitie voor onderwijsvernieuwing
Inzicht in voortgang onderwijsvernieuwing
Selfassessment voor docenten en staf

Lees meer »
Onderwijs
mkan

Hout- en Meubileringscollege

Betere bestelprocedure voor studenten en docenten
Slimmere inkoop van materialen
Gelijkmatiger werkdruk voor ‘winkels’ (minder piekmomenten)
Efficiëntere administratie en meer grip op financiën
Basis om continu te verbeteren

Lees meer »
Financiële Dienstverlening
mkan

DACSI

Voorbereid op de toekomst van post-trade​.
Toekomstscenario’s voor de securities post-trade sector​
Voorbereid voor sectorbrede ontwikkelingen​
Waardevolle input bij discussies rond regelgeving en toezicht​

Lees meer »