Hoe slim is een korter academisch jaar?

Zou een korter academisch jaar ook een slimmer academisch jaar zijn? Nicolai Manie en Maike Hulsbos, onderwijsadviseurs bij Turner, zetten daar vraagtekens bij. Zonder een grondige herziening van de inrichting van opleidingen zal een korter academisch jaar juist voor meer werkdruk zorgen, zeggen zij.

Is een korter academisch jaar ook een slimmer academisch jaar?

Turner voorziet haar relaties van tijdige, nieuwe en relevante inzichten voor haar markten en de strategie-executie vraagstukken die daar spelen. In dit artikel gaan Nicolai Manie en Maike Hulsbos, onderwijsadviseurs bij Turner in op de impact van een slimmer academisch jaar en welke implicaties dit heeft voor strategie-executie.

De werkdruk aan  universiteiten is hoog

De werkdruk aan universiteiten is hoog. In 2020 bleek uit onderzoek van UNL-voorloper VSNU dat 72 procent van het wetenschappelijk personeel aan de Nederlandse universiteiten veel tot zeer veel werkdruk ervaart. Die komt met name voort uit de scheve verhouding tussen het aantal docenten en het aantal studenten en een tekort aan vaste, wetenschappelijke staf. In vergelijking met de ons omringende landen kent Nederland ook een relatief lang academisch jaar. De exacte duur verschilt per universiteit, de bandbreedte is 36 tot 44 weken.

De werkdruk betreft vooral de docenten die zowel onderwijstaken hebben als onderzoek doen. Ze worden op beide afgerekend: ze moeten college geven én publiceren en hebben soms ook nog leidinggevende taken. Dat vraagt van de docenten om een ingewikkelde balanceeract: sommige docenten zijn zo druk met het onderwijs, dat zij de zomer, wanneer zij eigenlijk vrij zouden moeten zijn, noodgedwongen gebruiken voor hun onderzoek. Het academisch jaar is kortom misschien nog wel voller dan uit de koele cijfers blijkt.

Een van de oplossingen waar nu veel over gesproken wordt, is een slimmer academisch jaar. Dat lijkt op dit moment de heilige graal voor werkdrukverlaging. In 2020 publiceerde De Jonge Akademie – een zelfstandig onderdeel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen – een opinieartikel in dagblad Trouw, onder de titel ‘Verlaag de werkdruk op universiteiten met een korter academisch jaar’. In 2021 onderbouwde De Jonge Akademie die stelling verder met een rapport met de titel Een slimmer academisch jaar.

Een slimmer academisch jaar als de heilige graal 

Het klinkt aanlokkelijk, een korter academisch jaar om de werkdruk te verminderen. Maar is dat ook zo? Om die vraag goed te kunnen beantwoorden is het noodzakelijk om het vraagstuk eerst te ontrafelen. Want waar hebben we het precies over, bij het verkorten van jaar?

Stel: we hebben een academisch jaar van 40 weken en we knippen er een maand af. Dan krijg je een situatie waarin je blokken moet schrappen, die normaal doorliepen, of blokken moet inkorten. Wat voorheen in veertig weken gedaan werd, moet nu ineens in 36 weken gedaan worden. Maar kun je zomaar de kaasschaaf hanteren? Vergelijk de situatie met die van een autofabriek: als je tien procent van de werktijd afhaalt, zullen er uiteindelijk minder auto’s worden gebouwd. Op universiteiten zal het ongetwijfeld iets anders uitpakken, maar het principe is gelijk.

Als er tien procent van de beschikbare tijd wordt afgehaald, komen universitair docenten in de knoop. Ze zullen minder tijd hebben voor de stof die ze normaal gesproken in hun colleges behandelen, terwijl ze ook nog steeds toetsen en herkansingen moeten samenstellen en nakijken. Het gevolg is dat de werkdruk toeneemt in plaats van afneemt. Ligt de oplossing dan in het aannemen van meer mensen? Dat is niet waar je in eerste instantie aan denkt, als je het hebt over een slimmer academisch jaar.

Voor studenten zullen de gevolgen eveneens ingrijpend zijn. Op dit moment beslaat een studiejaar voor een student normaal gesproken uit 60 studiepunten volgens het ECTS (European Credit Transfer System), wat gelijk staat aan 1680 studielasturen. Als er tien procent van het aantal studie-uren wordt afgehaald, zullen studenten hun studiepunten in kortere tijd moeten behalen. Bovendien zal er getornd gaan worden aan het bestaande ritme. Studenten hebben in principe niets tegen een langere zomervakantie, maar zijn tegelijkertijd gehecht aan rustperiodes tussen de verschillende blokken. Als zij continu onderwijs krijgen, gevolgd door een toetsperiode, en meteen door moeten met het volgende blok, neemt de stress zienderogen toe. Ze hebben behoefte aan een periode om op adem te komen en te ontspannen.

De conclusie na ontrafeling van het vraagstuk kan eigenlijk niet anders luiden dan dat bestuurders voor een vals dilemma staan.

Sleutelen aan het takenpakket

Voordat universiteitsbestuurders meegaan in het idee van een slimmer, korter academisch jaar, zouden zij kortom eerst moeten uitzoomen en onderzoeken wat er precies aan de hand is. Een korter academisch jaar klinkt geweldig, maar is natuurlijk geen doel op zich. Het is een middel. Het doel is het verlagen van de werkdruk. Een slimmer academisch jaar zal dus alleen bereikt kunnen worden wanneer er niet alleen aan de knop van de tijdsduur wordt gedraaid, maar indien alle andere aspecten tegelijk in ogenschouw worden genomen. Zo zal er ook aan de knop van het takenpakket gedraaid moeten worden. Wanneer je vier weken afhaalt van een curriculum van veertig weken, zal ook het aantal taken moeten worden teruggebracht. Dat is geen sinecure: faculteiten leunen bij de indeling van het academisch jaar op jaren ervaring. Er is lang nagedacht over welke kennis en skills in een bepaalde tijdsduur moeten worden overgebracht. Hoe ga je de lesstof met tien procent terugbrengen? Of hoe verpak je huidige lesstof zodanig dat hij in 10% minder tijd gegeven kan worden? Dat vraagt om een herontwerp van opleidingen. En dat vergt tijd.

Natuurlijk hebben universitair docenten en wetenschappelijk medewerkers te maken met verloren uren. Ook op dit moment bestaan er verschillen tussen de takenpakketten van de verschillende medewerkers. Bij de ene faculteit staat voor het nakijken van een toets tweeënhalf uur, bij de andere faculteit staat voor het nakijken van een vergelijkbare toets anderhalf uur. Daar kan ongetwijfeld iets gewonnen worden. Maar dat staat los van het probleem dat een korter academisch jaar geen slimmer academisch jaar is.

Een goede strategie optuigen én tot executie brengen om de werkdruk te verminderen

Willen we de werkdruk aan de universiteiten werkelijk terugbrengen, dan zullen we het vraagstuk moeten uitdiepen. Wij hebben inmiddels meer dan honderd mensen gesproken over hun ideeën en we hebben een vrij helder beeld over wat ons te wachten staat, als het academisch jaar daadwerkelijk anders ingedeeld zal gaan worden. Als je eenmaal begint met veranderen, zal dat invloed hebben op alle andere bouwstenen van het academisch jaar. Het is voor de meeste studenten nu al ingewikkeld om een vak te volgen buiten de eigen opleiding door de ongelijke start- en eindtijden van blokken. Wat gebeurt er als faculteiten zelf hun eigen curricula gaan (her)ontwerpen zonder rekening te houden met de trend van toenemende studentmobiliteit? Door de wens voor meer flexibilisering en interdisciplinair onderwijs, lijkt het juist een absolute must om faculteiten te laten afstemmen om zo gezamenlijk tot een harmonieuzere jaarindeling te komen.

Voor een echt slimmer academisch jaar zul je veel zaken in gang moeten zetten, en ook nog eens in de juiste volgorde. Het vereist nogal wat, om zo’n idee tot executie te brengen. Dat gaat je niet in een paar maanden lukken. Dit vraagt om lef van universiteitsbestuurders. Zij zullen echt een strategie moeten ontwikkelen en deze vervolgens op een slimme manier tot executie brengen. Waarschijnlijk zal het in eerste instantie zelfs tot een hogere werkdruk leiden, omdat alle universitair docenten en andere betrokkenen hun input moeten geven over hoe het curriculum dan wel kan worden ingedeeld. Als wordt voldaan aan alle voorwaarden, hebben we er echter alle vertrouwen in dat het resultaat uiteindelijk wel leidt tot die zo gewenste, lagere werkdruk.

Meer weten over Turner?

Turner Strategie-executie wordt voor het vierde jaar op rij door opdrachtgevers gezien als het beste strategisch adviesbureau van Nederland. Meer dan 4000 bestuurders en professionals deden mee aan het onderzoek van MT1000 waarbij Turner de hoogste waardering ontving voor strategie-advies, klantgerichtheid, excellente uitvoering en productleiderschap.

Lees hier meer over de resultaten die andere opdrachtgevers behaalden met hulp van Turner Strategie Executie. Meer weten? Neem contact met ons op.

Meer weten over Turner Onderwijs?

Hoe dragen universiteiten, hogescholen en mbo-instellingen bij aan de door de maatschappij gevraagde talent- en kennisontwikkeling? Nu en in de toekomst.

Turner Onderwijs helpt professionals om het onderwijs naar een hoger plan te tillen. 

Wilt u meer weten over wat Turner Strategie = Executie voor uw organisatie kan betekenen? Vul het formulier in en wij nemen zo snel mogelijk contact met u op.

"*" geeft vereiste velden aan

Alle inzichten over het onderwijs van onze specialisten

Onderwijs
Alexander Bruinsma

“Inclusief leiderschap”

The more inclusive and diverse, the more powerful the organization. Ter ere van Internationale Vrouwendag organiseerde de Erasmus Universiteit het seminar ‘What it takes’, naar het gelijknamige boek van één van ‘s werelds meest succesvolle voetbalcoaches Sarina Wiegman en Turner partner Jeroen Visscher.

Lees meer »
Onderwijs
Alexander Bruinsma

Slimmer academisch jaar

De werkdruk aan universiteiten is alarmerend hoog. Het meerendeel van het wetenschappelijk personeel ervaart veel tot zeer veel werkdruk. Een korter academisch jaar lijkt een oplossing om werkdruk te verminderen. Maar is een korter academisch jaar ook een slimmer academisch jaar?

Lees meer »
Onderwijs
Alexander Bruinsma

Christelijke Onderwijs Groep

‘De koers neerzetten, kaders maken, medewerkers meenemen én de vaart erin houden’ – Cora Vinke, directeur van het Dulon College leidt een ambitieuze transformatie in het COG-mbo-onderwijs. Hierbij ligt de nadruk op flexibele leerpaden voor studenten om een eigen traject uit te stippelen. Met de inzichten van Turner Jasmijn Wijn over de uitdagingen bij strategie-executie, wint dit initiatief aan kracht, bevordert het de eenheid van belanghebbenden en brengt het onderwijshervormingen in gang. Cora Vinke en Jasmijn Wijn over COG-mbo’s succesvolle aanpak in flexibilisering in het onderwijs.

Lees meer »
Onderwijs
Alexander Bruinsma

LLO Versneller

De LLO Versneller: van ambitie naar resultaat! Het onderwijs staat voor grote maatschappelijke uitdagingen: krimpende studentenaantallen, flexibilisering en personalisering van opleidingen en de opkomst van Leven Lang Ontwikkelen (LLO). Hoewel LLO een belangrijke pijler is geworden in de strategieën van onderwijsinstellingen, worstelen velen met het concretiseren van hun plannen.

Lees meer »
Onderwijs
Alexander Bruinsma

Hoe maken we werk van Leven Lang Ontwikkelen?

Leven Lang Ontwikkelen (LLO) moet een belangrijke rol gaan spelen als smeermiddel voor de arbeidsmarkt. Maar hoe staat het ervoor met LLO? Wat zijn de hobbels op weg naar volwassenwording? Eind maart bogen tien mbo-bestuurders en -directeuren zich op uitnodiging van Turner over de toekomst van LLO in het MBO.

Lees meer »
Artificial Intelligence
Alexander Bruinsma

AI in het onderwijs: ‘Je kunt morgen aan de slag’

Natuurlijk zitten er haken en ogen aan het gebruik van artificiële intelligentie (AI) in het onderwijs, maar de snelle opkomst van ChatGPT en andere platforms dwingt onderwijsinstellingen serieus na te denken hoe ze deze nieuwe technologie gaan gebruiken.

Lees meer »
Onderwijs
Alexander Bruinsma

Hogeschool Utrecht

Hogeschool Utrecht wilde onderwijs en onderzoek beter vervlechten met een focus op vier expertisegebieden. Om een doorbraak te realiseren in de wijze waarop de expertisegebieden functioneerden, werkten de HU en Turner samen aan een nieuwe kennis- en innovatieagenda.

Lees meer »
Onderwijs
Cor Barelds

Hoe organiseer je Leven Lang Ontwikkelen in het MBO

Mbo-scholen zijn onmisbaar als we de crisis op de arbeidsmarkt willen oplossen. Er liggen grote kansen op het gebied van Leven Lang Ontwikkelen (LLO), waarmee vraag en aanbod op de arbeidsmarkt veel beter op elkaar afgestemd kunnen worden. Maar hoe doe je dat, succesvol en duurzaam LLO-activiteiten opzetten?

Lees meer »

Contact

We leren je graag kennen. Neem contact op voor een kennismaking.

Huize de Boom
Arnhemseweg 107
3832 GK Leusden

Telefoon: +31 (0)33 – 285 93 00
Email: info@turner.nl

BLIJF OP DE HOOGTE