AI in het onderwijs: ‘Je kunt morgen al aan de slag.’

Context: Turner wil haar relaties voeden met tijdige, nieuwe en relevante inzichten voor haar markten en de innovatie-executie vraagstukken die daar spelen. Woensdag 14 juni vond in het kader van de maand van AI in het onderwijs de bijeenkomst ‘Docent professionalisering aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen plaats. Wat heeft de docent nodig om mee te groeien met de huidige AI-ontwikkelingen? Dit is het verslag daarvan.

Natuurlijk zitten er haken en ogen aan het gebruik van artificiële intelligentie (AI) in het onderwijs, maar de snelle opkomst van ChatGPT en andere platforms dwingt onderwijsinstellingen serieus na te denken hoe ze deze nieuwe technologie gaan gebruiken. Dat is de belangrijkste conclusie van de speciale AI-dag tijdens de NL Tech-week in Nijmegen.

De snelle opkomst van AI kan niemand in het onderwijs zijn ontgaan. Toen eind november 2022 ChatGPT online kwam, wisten slimme scholieren en studenten de chatbot meteen te vinden voor hun werkstukken en andere taken. Inge Molenaar, directeur van NOLAI (Nationaal Onderwijslab AI), die de keynote-speech verzorgde tijdens de onderwijsdag van de NL Tech Week, medio juni bij de Hogeschool Arnhem en Niijmegen (HAN) in Nijmegen, was niet verbaasd. Ze ziet het als een cruciale gebeurtenis die ons dwingt na te denken over de rol van AI in het onderwijs. ‘Sinds december is de wereld een klein beetje veranderd.’ Want wat gebeurt er precies? Wat doen leerlingen met ChatGPT, wat is hun doel? En hoe moeten leraren en docenten erop reageren? Hoe kunnen zij op hun beurt AI gebruiken in het onderwijs?

AI is namelijk echt iets anders dan de digitale technologie waarmee wij de laatste twintig jaar zijn geconfronteerd, zei Molenaar. Digitale technologie is ondersteunend, intelligente technologie gaat een stapje verder en neemt echt taken van ons over. ‘Vergelijk het met de zelfrijdende auto: die kan het rijden echt overnemen van de bestuurder.’ Daar schuilt ook meteen een gevaar in, volgens Molenaar. In het onderwijs is het de bedoeling dat leerlingen en studenten zelf blijven leren. ‘Het leerproces moet ondersteund worden, niet overgenomen.’ En dat geldt natuurlijk ook voor leraren en docenten: zij kunnen steun gebruiken, maar zullen wel betrokken moeten blijven bij het leerproces. ‘We zijn gehecht aan de sociale rol van docenten.’

Dat is geen vanzelfsprekendheid. Er zijn al apps, bijvoorbeeld om een taal te leren, waar geen docent meer aan te pas komt. De programma’s achter die app kunnen het hele leerproces volgen en bepalen wanneer de student steun nodig heeft op bepaalde gebieden. En hoever moet een AI-systeem gaan in zijn ondersteunende rol? Molenaar liet een filmpje zien over het gebruik van AI-toepassingen in het Chinese onderwijs, waar de concentratiespanne van kinderen met een band om hun hoofd gemonitord wordt. Dat is geen toepassing die in Nederland op veel enthousiasme zal kunnen rekenen.

Co-creatie in het onderwijs

Intussen is AI, bijna als een soort piraat, het onderwijsstelsel binnengeslopen, stelde Molenaar. Dat kan niet zonder gevolgen blijven. Het team van NOLAI ziet het als zijn taak om de risico’s in kaart te brengen en de kansen die AI natuurlijk ook biedt te benutten. We zullen in het onderwijs niet alleen onderwijs met AI en onderwijs over AI moeten bieden, maar ook rekening houden met de kans dat het onderwijs verstoord raakt door AI.

Enkele risico’s die in het oog springen zijn inperking van de autonomie en de vrijheid van leerlingen, privacyschending, inperking van de professionele autonomie van de docenten en beïnvloeding van de pedagogische relatie tussen docenten en leerlingen. En, misschien het grootste risico, dat onderwijsinstellingen en docenten de regie over het onderwijs verliezen. Mits AI echter op een goede manier wordt gebruikt, kunnen er ook grote voordelen aan zijn verbonden, zoals het verhogen van de digitale geletterdheid, het verhogen van de motivatie bij leerlingen en het verhogen van de leerwinst.

Door de dialoog tussen onderwijs, onderzoek en ondernemers te faciliteren, wil NOLAI helpen bij het ontwikkelen van digitale, intelligente onderwijsinnovaties, die zowel leerling als leraar ten dienste zullen staan. ‘Er is kortom werk aan de winkel’, zei Molenaar. Het instituut denkt in co-creatie met onderwijs, onderzoek en ondernemers nieuwe concepten te kunnen ontwikkelen, die het onderwijs juist verder helpen. Daarvoor moet wel een goed uitgewerkt stappenplan gevolgd worden.

  1. Vraagarticulatie: wat willen we bereiken?
  2. Prioriteren en selecteren: de keuze van de meest veelbelovende initiatieven
  3. Ontwikkelen concepten
  4. Ontwikkelen prototypen
  5. Valideren in de praktijk

Molenaar benadrukt het belang van vijf focusgebieden, die cruciaal zijn voor het onderwijs in zijn omgang met AI.

  1. Pedagogisch-didactische uitgangspunten
  2. Professionalisering van leraren
  3. Technische AI in het onderwijs
  4. Data en infrastructuur
  5. Embedded ethics

Dat zijn ook de vraagstukken waar onderwijsinstellingen in de dagelijkse praktijk mee geconfronteerd worden, weet Molenaar. NOLAI heeft in Nederland een aantal ‘teachers in residence’ rondlopen, leraren die een of twee dagen per week bij NOLAI werken maar de rest van de week gewoon actief zijn in het onderwijs, die daarmee de band met het onderwijsveld versterken.

Uit de ervaring die NOLAI tot nu toe heeft opgedaan, is duidelijk geworden dat AI grote invloed heeft op zowel het onderwijskundige perspectief als op het gedragskundige perspectief. En dat vraagt om een zeer bewuste omgang met de mogelijkheden, is Molenaars stelling.

Schoolresultaten voorspellen

Het perspectief dat Inge Molenaar schetste, werd ondersteund door twee andere voorddrachten, van Serge de Beer, al 25 jaar specialist in het gebruik van audiovisuele hulpmiddelen in het onderwijs, en Pierre Gorissen, associate lector leren met ICT bij de HAN. Met enkele relatief eenvoudige, zelf ontwikkelde algoritmes is De Beer er bijvoorbeeld in geslaagd om een tool te ontwikkelen waarmee hij tot op 0,2 punt nauwkeurig schoolresultaten te voorspellen. Hij kan op basis van de cijfers uit de eerste klas van de middelbare school voorspellen hoe een leerling in de derde klas een toets van willekeurig welk vak zal maken. Los van de vraag of het wel mag binnen de privacywetgeving, geanonimiseerde resultaten van leerlingen invoeren in een Amerikaanse chatbot, roept het ook vragen op over het hele schoolsysteem: als het zo gemakkelijk is om de leeropbrengst vast te stellen, is toetsen dan überhaupt nog wel nodig?

Wat De Beer zijn gehoor echter vooral voorhield, is dat zelf gebruik maken van AI veel gemakkelijker is dan veel mensen denken. ‘Als je er zelf mee aan de gang gaat, begrijp je veel beter wat AI betekent en krijg je er grip op. Als je je AI-tools gewoon bij een leverancier inkoopt, is het toch een soort black box. En dat is een veel riskantere situatie.’ Zijn oproep: ga er morgen mee aan de slag.

Gorissen deed een vergelijkbare waarschuwing uitgaan. ‘AI dringt de school binnen, dus docenten moeten er iets mee. Zeker niet alleen vanwege de fraude die er in de beginfase mee gepleegd werd, maar omdat het gaat over de vraag wie er aan het stuur zit in het onderwijs.’ Onderwijsinstellingen zullen naar zijn idee werk moeten maken van de benodigde competenties, om de docenten in staat te stellen professioneel en effectief te kunnen blijven handelen. Het blijven immers de docenten die hun studenten en leerlingen aan de hand moeten nemen nu AI een realiteit is geworden.

Meer weten? Neem contact met ons op.

Meer weten over Turner?

Turner Strategie-executie wordt voor het vierde jaar op rij door opdrachtgevers gezien als het beste strategisch adviesbureau van Nederland. Meer dan 4000 bestuurders en professionals deden mee aan het onderzoek van MT1000 waarbij Turner de hoogste waardering ontving voor strategie-advies, klantgerichtheid, excellente uitvoering en productleiderschap.

Lees hier meer over de resultaten die andere opdrachtgevers behaalden met hulp van Turner Strategie Executie. Meer weten? Neem contact met ons op.

Artificial Intelligence
mkan

Werkgroep Onderwijs: de quadrupel helix in actie

Turner heeft zich verbonden aan de Nederlandse AI Coalitie (NL AIC). Eind 2020 is Turner’s Jeroen Visscher de werkgroep Onderwijs gestart, waarin onderwijs, onderzoek en overheid zich samenwerken om AI zinvol in te zetten ten gunste van studenten en docenten. De werkgroep startte dan ook met een serie ronde tafel sessies, samen met docenten en studenten. Hoe is dat gegaan? En wat heeft dat opgeleverd?​

Lees meer »
Artificial Intelligence
mkan

Opening Maand van de AI in het Onderwijs

De Nederlandse AI Coalitie (NL AIC) is mede-organisator van de Maand van de AI in het Onderwijs. De maand juni staat dan ook bomvol (online) evenementen om de bewustwording van AI in het onderwijs te vergroten. Tijdens de openingssessie kwamen de belangrijkste onderwerpen aan bod.

Lees meer »
Artificial Intelligence
mkan

Juni, de Maand van de AI in het Onderwijs

Jeroen Visscher leidt binnen de Nederlandse AI Coalitie de Werkgroep Onderwijs. In juni organiseert de werkgroep de Maand van de AI in het Onderwijs. Samen met SURF en Het Versnellingsprogramma staat er nu een tjokvol programma over kunstmatige intelligentie in het onderwijs.​

Lees meer »
Artificial Intelligence
mkan

10 tips om Artificial Intelligence werkend te krijgen binnen jouw organisatie

Steeds meer financiële instellingen investeren in Artificial Intelligence. Toch zijn lang niet alle deze AI-initiatieven zo succesvol als gehoopt. Hoe kan dat? En wat kun je als manager of bestuurder doen om AI werkend te krijgen binnen jouw organisatie? Frits Korthals Altes en Egbert Clevers geven 10 aanbevelingen voor strategie-executie voor AI.​

Lees meer »

Contact

We leren je graag kennen. Neem contact op voor een kennismaking.

Huize de Boom
Arnhemseweg 107
3832 GK Leusden

Telefoon: +31 (0)33 – 285 93 00
Email: info@turner.nl

BLIJF OP DE HOOGTE