Landstede transformeert LLO tot strategische motor voor flexibel onderwijs
- Landstede heeft Leven Lang Ontwikkelen (LLO) volledig geïntegreerd binnen het mbo. Dit versterkt het eigenaarschap binnen de organisatie en maakt LLO een structureel onderdeel van de onderwijsstrategie.
- Collectief eigenaarschap is de basis voor executiekracht.
- Een executiecoalitie en LLO-brigade fungeerden als versnellers van verandering.
Theo Rietkerk, voorzitter van het College van Bestuur, en Miluska Broekhuis, directeur van Landstede in Harderwijk, in gesprek met Annelieke van Schie en Alex Crezee van Turner over de strategie-opdracht.
Landstede Groep, een onderwijsinstelling in Zwolle en omstreken, verzorgt voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs. Om te anticiperen op maatschappelijke veranderingen en de groeiende vraag naar Leven Lang Ontwikkelen (LLO), is de afgelopen periode hard gewerkt aan een transitie. De LLO-activiteiten, eerder georganiseerd binnen de aparte eenheid Groei, zijn nu stevig geïntegreerd in het mbo. Deze strategische verschuiving markeert een cruciale stap in het realiseren van de langetermijnvisie van Landstede: onderwijs dat wendbaar en toekomstbestendig is. Landstede heeft scherp gekozen: de studentjourney, de focus op onderwijskwaliteit én LLO zijn de speerpunten voor de komende jaren.
1. Wat was het vraagstuk waarvoor u Turner heeft ingeschakeld waarom was het noodzakelijk? En wat was er ‘ingewikkeld of wicked’ aan?
De maatschappij stelt nieuwe vragen aan het mbo. ‘De maatschappij vraagt wendbaarder en flexibeler onderwijs, zeker ook op het gebied van LLO’, vertelt de voorzitter van het College van Bestuur, Theo Rietkerk. De wijze waarop Landstede LLO had gepositioneerd en georganiseerd, leidde niet tot het realiseren van de gestelde ambities. Maar hoe dan wel? Welke koers wil Landstede volgen? Als we écht kiezen voor LLO, wat verwachten we dan? Wat betekent dat voor de sturing in onze organisatie? En is er eigenlijk wel een echt gedragen en scherpe visie op LLO? Op die vragen wilde Landstede antwoord. Turner begeleidde het proces door samen met de organisatie een scherpe visie en een uitvoerbaar transitieplan op te stellen. ‘Dit leidde tot de keuze om de verantwoordelijkheid voor LLO dichter bij de mbo-teams te beleggen, wat het eigenaarschap en de executiekracht versterkte. En dat was niet alles,’ vertelt Miluska Broekhuis, directeur bij Landstede. ‘Alle mbo-directeuren hebben volmondig met de focus op LLO ingestemd en laten vandaag de dag merken dat LLO van ons allemaal is en dat we daar dus ook allemaal verantwoordelijk voor zijn.’
2. Wat heeft voor de doorbraak gezorgd? Inhoudelijk, veranderkundig en/of projectmatig?
Een doorslaggevend moment in de transformatie was de gezamenlijke toewijding van de mbo-directeuren. ‘In de periode ervoor spraken we wel over LLO en ons streven die activiteiten te laten groeien, maar zodra het moest gebeuren, lag de sturing bij de leidinggevende van de eenheid Groei. De rest van de betrokkenen kon zich vervolgens weer terugtrekken’, geeft Theo Rietkerk aan. Tijdens diverse bijeenkomsten werd de essentiële vraag gesteld wie er nu eigenlijk verantwoordelijk was voor het onderwijs en het opleiden. Dat eigenaarschap was essentieel.
Door de gezamenlijke visie en koers konden de mbo-directeuren niet meer om hun eigen verantwoordelijkheid voor het keren van het tij heen. En het keren van het tij was nodig, er was sprake van een structureel verlies. Belangrijk hierin was dat de mbo-directeuren niet alleen waren, maar dat het traject werd gedragen door een collectief. Er was een grote groep medewerkers die verder wilde gaan met alle activiteiten die ze hadden opgebouwd. En ook de strategische partners wilden hierin een rol spelen. De visie en koers brachten een gezamenlijke richting; het eigenaarschap van de mbo-directeuren zorgde voor gerichte actie op het realiseren van de executie.
Miluska Broekhuis onderschrijft dit: ‘Wij voelden ons als mbo-directeuren vanaf dat moment eigenaar. De verantwoordelijkheid was verschoven, en het verantwoordelijkheidsgevoel ook.’ De strategische keuze om de uitvoering van LLO-activiteiten bij de mbo-teams te leggen was een cruciale stap. Het eigenaarschap is nu écht anders belegd.
3. Hoe is de executie tot stand gekomen?
De begeleidingscommissie, binnen Turner ook wel de executiecoalitie genoemd, heeft een doorslaggevende rol gespeeld. Mbo-directeuren en leidinggevenden van de ondersteunende diensten maakten gezamenlijk echte keuzes. Miluska: ‘Als de begeleidingscommissie er niet was geweest, hadden we hier nu niet gestaan. De ene groep kan niet zonder de ander, het is een integrale aanpak geweest’. Doordat de begeleidingscommissie bestond uit mensen met verantwoordelijkheid, kon er ook tempo gemaakt worden, vertelt Theo Rietkerk. ‘Als je in die commissie een goed gesprek gevoerd hebt, betekent dat dat je niet meer weg kunt duiken. Dan gaat het op de manier die we samen hebben bedacht.
Een andere cruciale rol werd ingevuld door de LLO-brigade. Met mensen uit verschillende geledingen van de organisatie: docenten, werknemers van de diensten (ook van Groei), mensen die wilden voorlopen en wilden voorbereiden en uitdenken. De LLO-brigade hield de begeleidingscommissie een spiegel voor en voorkwam dat bijvoorbeeld docenten op een te grote afstand zouden staan.
De LLO-brigade ging steeds vooruit werken en uitdenken hoe we LLO als gehele organisatie werkend kunnen krijgen, legt Broekhuis uit. ‘De LLO-brigade boog zich over de vraag hoe het LLO proces er eigenlijk uit zou moeten zien. Welke stappen moesten we zetten, wie had welke rol te vervullen? Wat moest het onderwijs dan doen? Wat moest het servicebureau dan doen? En hoe geven we het dan aan elkaar over? Dat proces is in detail uitgewerkt. En die input is steeds teruggebracht naar de begeleidingscommissie, die er zijn oordeel over kon geven: ja, dit vinden we de goede richting, of: hier willen we nog over nadenken, of: we willen toch een andere kant op. De LLO-brigade heeft cruciaal voorwerk gedaan voor de begeleidingscommissie om hen zo in staat te stellen echte keuzes te maken.
Van ongemak en onzekerheid naar toewijding en betrokkenheid
In haar rol als interim-hoofd van de eenheid Groei heeft Annelieke een tijdelijke maar belangrijke rol gespeeld in het begeleiden van de verandering. Die verandering was niet makkelijk, want ook hier kwam verdeling en nieuwigheid bij kijken. Groei werd van de hele organisatie, er kwam een nieuwe leidinggevende. ‘Toch zijn we het met elkaar écht gaan doen, ondanks dat het soms wat snel ging en dat we dan weer even op de rem moesten. ‘De angst, de onzekerheid en de pijn zijn aan het kantelen,’ vertelt Theo. ‘Annelieke was er niet de hele week, maar de betrokkenheid binnen Groei is toch steeds groter geworden’.
Het ongemak heeft in zo’n proces een nuttige functie, zegt Alex Crezee van Turner. ‘Ik heb eigenlijk bij iedereen wel ongemak gevoeld, ook bij jou, Theo. En ik zie dat als functioneel. Dat klinkt misschien gek, want jullie wilden deze verandering heel graag. Maar het ongemak helpt om in de juiste modus te komen om het ook echt te gaan doen. Als het makkelijk was geweest, was het namelijk al gebeurd. Dus we hebben regelmatig de hete aardappel op tafel gelegd: ‘Jongens, wat zijn jullie nou aan het doen?’
Eén van de belangrijkste dilemma’s waar Landstede tijdens het proces mee te maken kreeg, draaide om leiderschap en bezinning, vertelt Theo Rietkerk. ‘Ik heb wel ontdekt dat je tijd moet uittrekken om de strategie verder te brengen. Dat is best wel eens een knelpunt. De agenda is best vol, door alle ontwikkelingen binnen het mbo, en om dan de tijd voor de strategie te vinden, voor de mensen, zowel op de relatie als op de inhoud, kan lastig zijn. De bijvangst is wel dat we ons daar bewuster van zijn geworden. Annelieke van Schie kan zich nog een ander dilemma herinneren en dat gaat over het tempo van de verandering. ‘Hoeveel ruimte geef je om meer tijd te nemen zonder het proces te stoppen? Dat is wel een dilemma geweest waar we continu aandacht aan hebben besteed. Kunnen we dit nog aan? Moeten we iets meer tijd geven of niet? Als ik te veel tijd geef, stokt het dan niet? Dat was een balanceeract, die we alleen hebben kunnen oplossen door er bewust mee om te gaan.’
4. Zijn er baten voor alle belanghebbenden? Voor klanten, aandeelhouders, medewerkers, management en maatschappij?
Landstede draait nu drie zware programma’s, de studentjourney, de verdere uitrol van LLO en de kwaliteitsagenda. Theo Rietkerk kijkt vooruit, naar 2026 en verder. Volgens hem leidt het geen twijfel dat Landstede in actie moest komen. ‘Je zag de studentenaantallen in het mbo dalen, landelijk en ook bij Landstede. Je weet dat zich grote tekorten op de arbeidsmarkt zullen aandienen. Maar het is niet gemakkelijk om alle studenten op het vmbo en het mbo op de juiste manier te begeleiden. Daarvoor is dit een belangrijke stap, ook op het gebied van de persoonlijke ontwikkeling. Landstede is altijd mensgericht geweest. We hebben het concept van de studentjourney ontwikkeld, waarin vmbo, mbo en LLO een rol spelen. Natuurlijk zal het niet precies zo gaan als we hebben bedacht, en dat is ook helemaal niet erg, zolang we maar weten wat we kunnen leren en wat we verder kunnen ontwikkelen.’
Op het gebied van sturing en leiderschap is er meer duidelijkheid gekomen, zegt Broekhuis. ‘We spraken er wel eens over, maar niet zo intensief. We hebben nu collectief ergens mee ingestemd.’ Miluska Broekhuis is tevreden over de ontwikkeling van de collectieve besluitvorming, waardoor het commitment van de leidinggevenden enorm is gegroeid. En als ik zie hoe dat doorsijpelt naar de medewerkers, dan zitten daar zeker baten. Een groot aantal medewerkers heeft een enorme boost in hun ontwikkeling doorgemaakt.’ En als de verbinding tussen de medewerkers en het werkveld goed is, heeft dat altijd een positief effect op de studenten en op het onderwijs. ‘We zijn er nog niet, maar we zijn ons goed aan het voorbereiden op de opdracht een regionaal ecosysteem te ontwikkelen. Dat hoort ook bij onze maatschappelijke opdracht.’ Rietkerk is daar ook heel blij mee. ‘Onze groep heeft visie en veel mooie plannen. Wat wij in dit traject hebben geleerd, is hoe je uiteindelijk tot uitvoering van die plannen kunt komen. Het is niet alleen ‘management by speech’, en we zullen regelmatig moeten overleggen met de OR en de teams, maar door de projectmatige aanpak zijn we echt tot executie gekomen van de verandering.’ Alex Crezee: ‘Executie speelt in alles door. Op het moment dat je daar beter in wordt, dan gaat het gewoon makkelijker.’
De buitenwereld weet dat Landstede een ontwikkeling heeft doorgemaakt, vervolgt Rietkerk. ‘We hebben echt iets te bieden voor de mkb-bedrijven en de grote zorgpartijen in de omgeving. De brede omarming van LLO heeft er bij Landstede voor gezorgd dat het mbo-onderwijs en de teams flexibeler en meer in gezamenlijkheid zijn gaan opereren’, zegt Rietkerk. ‘De ontwikkeling is echt nodig richting 2030. Samen gaan we ervoor zorgen dat onze visie en koers écht gerealiseerd gaat worden.’

Miluska Broekhuis, directeur van Landstede in Harderwijk en Theo Rietkerk, voorzitter van het College van Bestuur

Annelieke van Schie
Director Strategie = Executie van Turner

Alex Crezee
Practice Leader Onderwijs van Turner
Wilt u ook sneller verbeteren vernieuwen en innoveren?
Turner is hét organisatieadviesbureau gespecialiseerd in strategie-executie. Samen een nieuwe strategie realiseren, dat maken we waar. Turner wordt voor de zevende jaar op rij door opdrachtgevers gezien als het beste strategisch adviesbureau van Nederland. Meer dan 4000 bestuurders en professionals deden mee aan het onderzoek van MT1000 waarbij Turner de hoogste waardering ontving voor strategie-advies, klantgerichtheid, excellente uitvoering en productleiderschap.

Lees hier meer over de resultaten die andere opdrachtgevers behaalden met hulp van Turner Strategie = Executie. Een afspraak maken? Neem contact met ons op.
Meer weten over Turner Onderwijs?
Hoe dragen universiteiten, hogescholen en mbo-instellingen bij aan de door de maatschappij gevraagde talent- en kennisontwikkeling? Nu en in de toekomst.
Turner Onderwijs helpt professionals om het onderwijs naar een hoger plan te tillen.
Maak een afspraak
Meer opdrachten

Curio geeft digitalisering eigen koers: van IT-thema naar gezamenlijke Curio-brede beweging
Curio ontwikkelde samen met Turner een compacte digitaliseringsstrategie en uitvoeringsagenda voor de digitalisering van en in het onderwijs en van de onderwijsorganisatie. Digitale vaardigheden voor studenten, leerlingen én medewerkers kregen

De aanpak van Zadkine: modulair en flexibel onderwijs als strategische basis voor de toekomst
Mbo Zadkine in Rotterdam maakt met de keuze voor een strategisch hoofdprogramma ‘Modulair en Flexibel’ dit tot een speerpunt voor de hele organisatie. Alle colleges en opleidingen gaan de komende

Hoe Roads met Turner scherpere keuzes maakt in diensten, locaties en positionering
Roads, onderdeel van Arkin, richt zich op participatie, re-integratie en begeleiding van mensen met psychische of verslavingsklachten. Met een vanuit de historie breed gegroeid aanbod en afzetgebied wil Roads haar

Hoe Stichting Salvage met ondersteuning van Turner een concrete visie op haar toekomst ontwikkelde
Stichting Salvage kijkt na de implementatie van een nieuw operationeel systeem vooruit: wat vraagt de toekomst, en welke keuzes zijn nodig om relevant te blijven? Met ondersteuning van Turner ontstond

NHL Stenden werkt aan een waardevol en toekomstgericht digitaal fundament
NHL Stenden zette een volgende stap naar een toekomstgericht digitaal fundament. Turner hielp het transitieprogramma digitalisering scherp te krijgen en uitvoerbaar te organiseren, met regie op een complex vraagstuk en

Van vertraging naar regie: procestafels HR, Finance en Inkoop werkend bij universiteit
Van vertraging naar regie: procestafels HR, Finance en Inkoop werkend Een universiteit Directe impact op organisatie resultaten Tijdige live-gang van het nieuwe ERP-systeem dankzij snelle

EOC nam strategie én executie onder de loep
De maritieme verzekeraar EOC vroeg Turner om de strategie te challengen en blind spots bloot te leggen. In zes sessies werd de link tussen strategie en executie structureel versterkt. Het

Zorg bij jou: de strategie-executie van hybride zorg, dicht bij de patiënt
Zorg bij jou, een initiatief van de zeven Santeon-ziekenhuizen, ontwikkelt hybride zorg die patiënten thuis ondersteunt en zorgprofessionals ontlast. Turner begeleidde de strategie-executie: van kleinschalige pilots naar een landelijke coöperatie

Fontys Economie Tilburg: hoe een fusie leidde tot één sterk en toekomstbestendig profiel
Fontys Hogeschool bundelde de krachten van twee instituten tot één toekomstbestendig Fontys Economie Tilburg. Met steun van Turner ontstond er een doordacht fusieplan, sterke governance, en bovenal een helder profiel

IPABO versterkt onderwijs-bedrijfsvoering
Bij IPABO leidde de kloof tussen onderwijs en bedrijfsvoering tot vertraging in processen en onderlinge frustratie. Samen met Turner Strategie = Executie ontwikkelde de organisatie een aanpak waarin procesverbetering en

HAN vernieuwt portfoliomanagement
De HAN werkt aan een nieuwe portfoliobatenstrategie voor onderwijs en onderzoek. Een strategie met oog voor financiële én maatschappelijke opbrengsten. Turner ondersteunt bij het ontwikkelen van een afwegingskader en richtinggevende

LLO werkend krijgen? Zo pakt Talland College het aan
Hoe maak je LLO werkend binnen een fusieorganisatie met twee verschillende culturen en beperkte capaciteit? Talland College laat zien dat het kan – met een scherpe visie, duidelijke rolduidelijkheid en
