Scherp kiezen in het onderwijsportfolio vraagt om een helder afwegingskader

Grip krijgen op de complexiteit

Caecilia Moerdijk, onderwijsadviseur bij Turner, schetst drie doelen van de masterclass. Allereerst: grip krijgen op de complexiteit. Ondanks verschillende contexten kampen alle deelnemers met vergelijkbare dilemma’s. Ten tweede: objectiviteit aanbrengen in de afwegingen. Wat speelt er? Welke data zijn relevant? Ten derde: deelnemers concrete handvatten bieden om daadwerkelijk te verbeteren.

Vinod Subramaniam, voorzitter van het College van Bestuur van de Universiteit Twente, heeft zowel bij zijn vorige werkgever – de Vrije Universiteit Amsterdam – als in Twente veel ervaring opgedaan met deze complexe materie. Hij zette de discussie meteen op scherp en stelde dat de Nederlandse universiteiten de handen ineen zouden moeten slaan: ‘We concurreren niet met elkaar, maar met Shanghai en Singapore.’ Zonder de academische missie van het universitair onderwijs tekort te willen doen, wees hij erop dat Nederland slechts een vlekje op de wereldkaart is. Vandaar dat de Universiteit Twente nadrukkelijk de samenwerking zoekt, zowel horizontaal – bijvoorbeeld met de VU – als verticaal, met Saxion Hogeschool en het ROC van Twente. Naast de samenwerking met andere onderwijsinstellingen, richten de medewerkers van de UT die fundamenteel onderzoek doen zich ook nadrukkelijk op het oplossen van in de praktijk bestaande problemen bij bedrijven als Océ en ASML.

Profolio: objectiveren en balanceren
Tjalle Hoekstra, adviseur bij Turner, benadrukt: scherp kiezen is cruciaal voor strategie-executie. ‘Onze collega Jacques Pijl heeft voor zijn publicatie Strategie = Executie uitgebreid onderzoek gedaan naar de belangrijkste succesfactoren die eraan bijdragen een doorbraak te bewerkstelligen in complexe vraagstukken. Langs deze methodiek, en met de ervaring die wij hebben opgedaan in het onderwijs, kan dit als kapstok fungeren.’

Hoekstra ziet onderwijsportfoliomanagement als een van de belangrijkste middelen van een onderwijs- en onderzoeksinstelling om missie en visie waar te maken. ‘Een goed afwegingskader helpt te verduidelijken waar een instelling nu staat en waar de kansen en de opties liggen. En hoe kom je tot scherpe keuzes? Dat afwegingskader gaat niet alleen over de bedrijfseconomische kant van het verhaal, maar ook over de vraag hoe een instelling zich wil profileren. Dat raakt ook aan de maatschappelijke functie van een onderwijsinstelling en de inbedding in de regio. We hebben gemerkt dat het helpt wanneer de afwegingen objectiveerbaar zijn, zoals de instroom van het aantal studenten of het exploitatiesaldo. Die cijfers worden afgezet tegen de kwalitatieve context, het historische belang van de opleiding en de bijdrage aan de regionale economie.’

Duurzaam portfoliomanagement biedt ook aanknopingspunten om te bepalen hoe de keuzes gemaakt worden, vervolgde Hoekstra. ‘In de discussie merk ik dat het vaak over die vraag gaat: hoe nemen we een beslissing? Het gaat erom veilig en transparant te zijn, en tegelijkertijd heel helder te zijn over de vraag wie welke rol vervult’, zei hij. ‘Wie heeft de verantwoordelijkheid als het aankomt op besluiten? En daar hoort een duidelijk proces bij. Het is cruciaal om scherp neer te zetten wie wanneer het besluit neemt.’ Gedurende zo’n proces is het belangrijk te zoeken naar balans tussen de verschillende rollen, tussen de harde cijfers en het verhaal achter de opleiding. ‘De meeste dilemma’s zijn vals, zoals we bij Turner wel eens zeggen. Het gaat om het evenwicht dat je kunt vinden tussen de verschillende belangen.’