LLO werkend krijgen: van ambitie naar realisatie
Veel onderwijsinstellingen geven Leven Lang Ontwikkelen (LLO) een prominente plek in hun strategie. Maar om LLO van strategie tot executie te brengen is meer nodig. Lees hoe je LLO werkend krijgt, met bestuurlijke regie, focus en eigenaarschap op het hoogste niveau.
Turner voorziet haar relaties van tijdige, nieuwe en relevante inzichten voor haar markten en de strategie-executie vraagstukken die daar spelen. In dit blog legt Nicolai Manie, strategie-executie expert in het Onderwijs van Turner, uit welke implicaties LLO heeft voor innovatie en strategie-executie.
LLO: van ambitie naar realisatie
- LLO heeft strategische prioriteit bij vrijwel elke onderwijsinstelling maar toch blijft echte doorbraak vaak uit.
- De reden? Zolang LLO één van de ‘vijfentwintig top drie-prioriteiten’ is, blijft het bij ambitie zonder realisatie.
- LLO vereist een andere organisatie-inrichting dan het initieel onderwijs, in governance, processen en mindset.
- Maak LLO tot een structureel agendapunt in het college van bestuur. Niet als project, maar als organisatieopgave.
- Eigenaarschap zonder mandaat en middelen is symboolbeleid. Zonder expliciete bestuurlijke keuzes voor focus en eigenaarschap verandert er niets.
- Instellingen die wél succesvol zijn in LLO, combineren een scherp aanbod met ondernemerschap en een helder businessmodel.
Leven Lang Ontwikkelen (LLO) staat inmiddels bij vrijwel elke onderwijsinstelling op de strategische agenda. Maar de praktijk laat iets anders zien: LLO is vaak een van de ‘vijfentwintig top drie prioriteiten’ (credits naar Prof. Mark Levels voor deze term). Alles is belangrijk, maar niets krijgt echt voorrang. Zo blijft LLO een prioriteit op papier, maar niet in de praktijk. Terwijl we weten: strategie is niets waard zonder executie.
LLO vraagt om keuzes
Wanneer LLO écht prioriteit zou zijn, dan zouden diverse vraagstukken al zijn opgelost. In plaats daarvan lopen veel instellingen tegen dezelfde obstakels aan. Een aantal voorbeelden:
- Onderwijslogistiek sluit niet aan op de behoeften van deelnemers: “We krijgen geregeld vragen voor vakken, modules of trainingen binnen. Maar als we deze vragen vervolgens doorzetten naar de faculteiten, academies of instituten dan krijgen we van de betreffende directies te horen dat er geen docenten beschikbaar zijn en dat er geen rekening met niet-initieel onderwijs is gehouden in de planning.”
- IT en facilitair zijn overbelast. “We willen graag een app/systeem/platform kopen en uitrollen, maar onze IT directie houdt dat tegen. Er zijn geen mensen beschikbaar en ze moeten zich eerst richten op cybersecurity, AI-vraagstukken, en het draaiende houden van het huidige IT landschap dat nogal houtje-touwtje gebouwd is.”
- Gebrek aan beschikbare en passende faciliteiten. “We willen onze LLO deelnemers graag ontvangen in een professionele omgeving met faciliteiten die werken. Onze directie facilitair/vastgoed geeft aan hier geen capaciteit voor te hebben en met teruglopende middelen ook geen oplossing voor te gaan zoeken.”
Deze knelpunten zijn begrijpelijk. Elke afdeling werkt vanuit zijn eigen prioriteiten, middelen en beperkingen. Zonder expliciete keuze van het bestuur om LLO tot prioriteit te maken, inclusief bijbehorende middelen en mandaat, verandert er niets. Bestuurlijke sturing is dus geen luxe, maar een randvoorwaarde. Dit vraagt om duidelijke keuzes in een gebalanceerd veranderportfolio, met eigenaarschap op het hoogste niveau. Een psychologische check-in is daarbij essentieel.
Van intentie naar executie
LLO als strategische prioriteit is niet genoeg. Wie LLO werkend wil krijgen begint bij het scherp in beeld brengen van de veranderopgave. Waar sta je als instelling? Wat is je ambitie? De LLO-scan van Turner helpt instellingen deze vragen te beantwoorden en maakt inzichtelijk waar inzet nodig. Zuyd Professional, onderdeel van Zuyd Hogeschool, begon in 2023 met deze aanpak en geldt inmiddels als koploper op enkele cruciale LLO-vraagstukken, zo bleek op het LLO-congres van de Vereniging Hogescholen in mei 2025. De sleutel: focus in ambities en concreet maken wat de uitvoering vraagt.
Winkeltjes en ondernemerschap
Het is niet alleen maar kommer en kwel. Er zijn al diverse voorbeelden van succesvolle LLO-initiatieven te vinden. Dat zijn vaak de ‘winkeltjes’ naast de grote ‘onderwijsfabriek’: kleinschalige initiatieven met een helder aanbod en een bewezen businessmodel. Denk aan Avans+, de Koningsacademie of UMIO. Zij weten hoe je een markt bewerkt, hoe je een scherpe positionering kiest en wat er organisatorisch nodig is om tot duurzame uitvoering te komen, precies de drie thema’s waar Prof. Ron Meyer (TIAS) in 2024 op het VH LLO Congres op wees. Toch is binnen veel instellingen het startpunt nog altijd: hoe zijn we georganiseerd? In plaats van: wat vraagt de markt, en hoe kunnen wij daaraan bijdragen?
LLO vraagt om een andere organisatie
LLO vraagt om een andere inrichting van de organisatie. Bestuurders die verwachten dat een LLO-directeur zonder mandaat of budget het verschil gaat maken, overschatten de uitvoerbaarheid. Zonder regie en samenwerking binnen de instelling ontstaat versnippering en energieverlies. Kies als bestuur voor een beperkt aantal krachtige initiatieven met heldere doelen, samenwerking in sterke coalities, voldoende middelen en bestuurlijke aandacht. Alleen zo blijft het werkbaar en motiverend. Zeker in tijden van bezuinigingen en hoge werkdruk.
Maak keuzes, stel kaders, neem eigenaarschap
Besturen moeten zich afvragen: wat willen we met LLO bereiken? Wie is waarvoor verantwoordelijk? Hoe richten we onze organisatie zo in dat samenwerking wordt beloond en versnippering wordt voorkomen? Dit zou een vast agendapunt moeten zijn van bestuur en directie binnen de instelling. De ervaring leert: als je twintig projecten tegelijk probeert te realiseren, komt geen van allen echt van de grond. Een beperkt aantal initiatieven, met mandaat, middelen en bestuurlijke aandacht maakt het verschil. Dit vraagt om scherpe keuzes en duidelijke kaders, juist in tijden van schaarste en bezuinigingen. Zonder gerichte investeringen komt LLO niet van de grond. En wie nu niet investeert, betaalt straks de prijs, in relevantie, aansluiting en aantrekkingskracht. Je kunt het namelijk maar één keer goed doen. Dat besef leeft inmiddels bij meerdere instellingen.
Turner ondersteunt onderwijsinstellingen bij het concreet maken van hun LLO-ambities. Met maatwerk in strategie-executie: van check-in tot realisatie. Met de LLO programma- en projectleiders die we ondersteunen met het schrijven van LLO Katalysatoraanvragen en met de daadwerkelijke LLO-strategie-executie. Voor mbo’s, hogescholen en universiteiten. Meer weten over onze LLO-aanpak? Maak een afspraak.
Wilt u ook sneller verbeteren vernieuwen en innoveren?
Turner is hét organisatieadviesbureau gespecialiseerd in strategie-executie. Samen een nieuwe strategie realiseren, dat maken we waar. Turner wordt voor de zevende jaar op rij door opdrachtgevers gezien als het beste strategisch adviesbureau van Nederland. Meer dan 4000 bestuurders en professionals deden mee aan het onderzoek van MT1000 waarbij Turner de hoogste waardering ontving voor strategie-advies, klantgerichtheid, excellente uitvoering en productleiderschap.
Lees hier meer over de resultaten die andere opdrachtgevers behaalden met hulp van Turner Strategie = Executie. Een afspraak maken? Neem contact met ons op.
Meer weten over Turner Onderwijs?
Hoe dragen universiteiten, hogescholen en mbo-instellingen bij aan de door de maatschappij gevraagde talent- en kennisontwikkeling? Nu en in de toekomst.
Turner Onderwijs helpt professionals om het onderwijs naar een hoger plan te tillen.
Maak een afspraak
Alle inzichten over het onderwijs van onze specialisten
Curio geeft digitalisering eigen koers: van IT-thema naar gezamenlijke Curio-brede beweging
Curio ontwikkelde samen met Turner een compacte digitaliseringsstrategie en uitvoeringsagenda voor de digitalisering van en in het onderwijs en van de onderwijsorganisatie. Digitale vaardigheden voor studenten, leerlingen én medewerkers kregen
Turner #1 Strategieadvies in MT1000 2026
Turner is in de MT1000 2026 voor het zevende jaar op rij op nummer 1 in Strategieadvies. Ook op NPS, klantgerichtheid, productleiderschap en excellente uitvoering behaalt Turner de eerste positie.
Turner voor het zevende jaar op rij gekozen tot nummer 1 strategisch adviesbureau van Nederland in de MT1000
Turner staat op nummer 1 in de MT1000, een jaarlijks onderzoek onder opdrachtgevers van zakelijke dienstverleners. We staan op de eerste plek in de categorie strategie-advies en hebben de hoogste
Onderwijsportfoliomanagement: Niet in dilemma’s blijven hangen, maar heldere keuzes maken
Onderwijsinstellingen kunnen het zich niet meer permitteren om op een eilandje te blijven zitten. “Door fusies en samenwerkingen zijn we in staat om het talent voor de regio te behouden
Portfoliomanagement in het onderwijs: voer het eerlijke gesprek in plaats van de kool en de geit te sparen
Universiteiten staan voor scherpe keuzes in hun onderwijsportfolio door bezuinigingen, dalende instroom en veranderende eisen. In de masterclass Onderwijs Portfoliomanagement laten Turner en universiteiten zien hoe een helder afwegingskader helpt
De aanpak van Zadkine: modulair en flexibel onderwijs als strategische basis voor de toekomst
Mbo Zadkine in Rotterdam maakt met de keuze voor een strategisch hoofdprogramma ‘Modulair en Flexibel’ dit tot een speerpunt voor de hele organisatie. Alle colleges en opleidingen gaan de komende
NHL Stenden werkt aan een waardevol en toekomstgericht digitaal fundament
NHL Stenden zette een volgende stap naar een toekomstgericht digitaal fundament. Turner hielp het transitieprogramma digitalisering scherp te krijgen en uitvoerbaar te organiseren, met regie op een complex vraagstuk en
Van vertraging naar regie: procestafels HR, Finance en Inkoop werkend bij universiteit
Van vertraging naar regie: procestafels HR, Finance en Inkoop werkend Een universiteit Directe impact op organisatie resultaten Tijdige live-gang van het nieuwe ERP-systeem dankzij snelle
Meer opdrachten
Curio geeft digitalisering eigen koers: van IT-thema naar gezamenlijke Curio-brede beweging
Curio ontwikkelde samen met Turner een compacte digitaliseringsstrategie en uitvoeringsagenda voor de digitalisering van en in het onderwijs en van de onderwijsorganisatie. Digitale vaardigheden voor studenten, leerlingen én medewerkers kregen
De aanpak van Zadkine: modulair en flexibel onderwijs als strategische basis voor de toekomst
Mbo Zadkine in Rotterdam maakt met de keuze voor een strategisch hoofdprogramma ‘Modulair en Flexibel’ dit tot een speerpunt voor de hele organisatie. Alle colleges en opleidingen gaan de komende
NHL Stenden werkt aan een waardevol en toekomstgericht digitaal fundament
NHL Stenden zette een volgende stap naar een toekomstgericht digitaal fundament. Turner hielp het transitieprogramma digitalisering scherp te krijgen en uitvoerbaar te organiseren, met regie op een complex vraagstuk en
Van vertraging naar regie: procestafels HR, Finance en Inkoop werkend bij universiteit
Van vertraging naar regie: procestafels HR, Finance en Inkoop werkend Een universiteit Directe impact op organisatie resultaten Tijdige live-gang van het nieuwe ERP-systeem dankzij snelle
Fontys Economie Tilburg: hoe een fusie leidde tot één sterk en toekomstbestendig profiel
Fontys Hogeschool bundelde de krachten van twee instituten tot één toekomstbestendig Fontys Economie Tilburg. Met steun van Turner ontstond er een doordacht fusieplan, sterke governance, en bovenal een helder profiel
IPABO versterkt onderwijs-bedrijfsvoering
Bij IPABO leidde de kloof tussen onderwijs en bedrijfsvoering tot vertraging in processen en onderlinge frustratie. Samen met Turner Strategie = Executie ontwikkelde de organisatie een aanpak waarin procesverbetering en
HAN vernieuwt portfoliomanagement
De HAN werkt aan een nieuwe portfoliobatenstrategie voor onderwijs en onderzoek. Een strategie met oog voor financiële én maatschappelijke opbrengsten. Turner ondersteunt bij het ontwikkelen van een afwegingskader en richtinggevende
LLO werkend krijgen? Zo pakt Talland College het aan
Hoe maak je LLO werkend binnen een fusieorganisatie met twee verschillende culturen en beperkte capaciteit? Talland College laat zien dat het kan – met een scherpe visie, duidelijke rolduidelijkheid en
ROCvA-F – Beweging in digitalisering
Hoe breng je beweging in digitalisering binnen een complex georganiseerde onderwijsorganisatie? Bij ROCvA-F, een instelling met 39.000 mbo-studenten, 4.000 vo-leerlingen plus een groot aantal cursisten in het LLO- en contractonderwijs,
De Vier Windstreken
“Oog voor ieder kind” is het motto van De Vier Windstreken, een groep basisscholen in Zuid Holland. Turner spreekt met voorzitter College van Bestuur Diana Lorier-Kooi over het besturen van
Landstede MBO
‘Leven Lang Ontwikkelen is nu verankerd’. Landstede(tag) heeft Leven Lang Ontwikkelen (LLO) volledig geïntegreerd binnen het mbo. Met een scherpere visie, collectief eigenaarschap en een sterke executiecoalitie is LLO een
INNOVO
De totstandkoming van het nieuwe koersplan van basisscholenkoepelorganisatie INNOVO in Zuid- en Midden Limburg was een onorthodoxe exercitie. Door omstandigheden hadden de 43 aangesloten scholen recent nog een eigen schoolplan
Contact
We leren je graag kennen.
Neem contact op voor een kennismaking.
Huize de Boom
Arnhemseweg 107
3832 GK Leusden
Telefoon: +31 (0)33 – 285 93 00
Email: info@turner.nl
Maak een afspraak
Wilt u meer informatie of een offerte op maat ontvangen? Vul het formulier in voor een vrijblijvende afspraak.