Edith van de Weg: ‘AI in de zorg zou veel disruptiever kunnen zijn’

Voorlopers onderscheiden zich door een duidelijke visie, strategie én executie  

Zodra er fundamentele veranderingen ter sprake komen die botsen met het bestaande systeem, stuit ze op onwil. ‘Neem de triage’, zegt ze. ‘In een gesprek met een innovatiemanager van het ministerie van VWS heb ik wel eens gesproken over Babylon, een systeem dat in 2013 in het Verengd Koninkrijk werd geïntroduceerd. Daarmee kon je triage op afstand doen. Mijn gesprekspartner van VWS zei echter dat die opzet niet logisch was in Nederland. We zijn gewend dat we een huisarts op maximaal vijf minuten van ons huis hebben. Die houding zit ons in de weg. Inmiddels zoeken honderdduizenden mensen in Nederland een (andere) huisarts en heeft een groot deel van de verzekerden geen huisarts, volgens een rapport Algemene Rekenkamer van 2 april 2025. Als we op tijd waren begonnen met een digitaal huisartssysteem, had dat een enorme impact kunnen hebben. Ik zie gewoon te weinig lef op dit vlak.’

En dat terwijl de noodzaak om daadwerkelijk in te grijpen in de zorgsector heel groot is. ‘Er moet iets gebeuren. We krijgen te maken met een dubbele vergrijzing. De zorgvraag stijgt, we worden steeds dikker en ongezonder, maar leven ook langer. Tegelijk hebben we te maken met een groeiend aantal professionals in de zorg dat hun pensioen nadert, bijvoorbeeld in de ouderen- en de gehandicaptenzorg. Als we de kwaliteit van de zorg op peil willen houden, zullen we moeten ingrijpen in de manier waarop we de zorg hebben ingericht.’

Van de Weg is niet optimistisch hoe het initiatievenportfolio van AI in de zorg uitgerold wordt. ‘Van de 500 AI-pilots in de hoogkritische zorg komen er acht terecht in een klinische setting. Dat is nog geen twee procent. Kun je nagaan hoeveel van die initiatieven niet worden gebruikt. Bovendien vind ik het niet uit te leggen dat alle instellingen zelf het wiel proberen uit te vinden. Bij verschillende universitair medisch centra zijn ze met dezelfde dingen bezig. Dat zou anders ingericht kunnen worden. De zorg is een maatschappelijke sector, die met publiek geld gefinancierd wordt. Gelukkig zie ik soms wel verbindingen ontstaan tussen de verschillende initiatieven, ook met het oog op publicaties in gerenommeerde tijdschriften als Science en Nature. Daar zou eigenlijk veel harder op geselecteerd moeten worden.’

Faciliteren in plaats van sturen: wat AI in de zorg nodig heeft

Het ministerie zou het voortouw moeten nemen in het bij elkaar brengen van de initiatieven en de selectie. Maar Van de Weg is niet optimistisch over de daadkracht vanuit het ministerie. ‘Het ontbreekt aan visie ’, vindt ze. ‘Minister Kuipers had weinig met AI en heeft de investeringen afgebouwd, zijn opvolger, Fleur Agema, zag in AI juist een soort tovermiddel om alle problemen in de zorg op te lossen. Dat was misschien ook niet helemaal realistisch. De waarheid zal ergens in het midden liggen.’

‘Ooit deden we mee in de voorhoede met de ontwikkeling van AI, maar dat is door het ontbreken van een eenduidige visie weten we dit niet voldoende op te schalen en worden we ingehaald, vervolgt Van de Weg. ‘Dat betekent dat we zowel op landelijk niveau als op het niveau van organisaties hard aan een visie moeten gaan werken. Bij organisaties die het wel goed doen, zie ik een paar dingen die navolging verdienen. Ten eerste hebben ze hun stakeholdermanagement goed op orde, zowel intern als extern. Ze zijn goed in het onderhouden van zowel een formeel als een informeel netwerk. Dat stelt ze in staat beter na te denken over de behoeftes die ze hebben. Op dit moment zie ik nog te vaak dat de techniek het uitgangspunt is. Zo van: jongens, we hebben een leuk speeltje, ga er maar mee aan de slag. Nee, we moeten strategisch leren denken vanuit de behoefte. Wat lost het op? En wat wil ik dat het oplost? Het opstellen van een visie en een strategie hoeft ook geen eeuwigheid te duren. Maar het is wel cruciaal om een goede businesscase op te bouwen.’

“Met de huidige AI-initiatieven gaan we de zorg niet transformeren” 

Wat Van de Weg betreft hoeft de overheid geen sturende rol te vervullen, maar een faciliterende. Het moet alle instellingen duidelijk zijn wat er op ons afkomt en dat we daarop moeten inspelen. ‘Daarbij mogen we niet uit het oog verliezen dat innovatie tot nu toe de zorg alleen maar duurder heeft gemaakt. Als er iets bij komt, gaat er nooit iets vanaf. Dat is een groot probleem. Te vaak werken we met twee processen die naast elkaar bestaan. Neem bijvoorbeeld een tamelijk recente  test om vast te stellen of iemand huidkanker heeft. De ene verzekeraar vergoedt die test, de andere niet. Dat dwingt een huisarts om beide processen in stand te houden. Dat is niet optimaal, ook niet voor de huisarts. Dat zouden we toch moeten kunnen veranderen?’

Versterk en versnel de AI-executie, in het hart van uw organisatie met de incompany masterclass AI = Executie. Wilt u in gesprek over AI-executie in de Zorg​? Neem contact met ons op​.