Hoe maak je maatschappelijke waarde sturend in financiering, besluitvorming en investeringen?

Werner Schouten van Impact Economy Foundation: zolang waarde te smal is gedefinieerd, wint de verkeerde economie

Werner Schouten, director van denktank Impact Economy Foundation, is van mening dat we de manier waarop we naar waarde kijken echt moeten gaan veranderen. ‘Ik denk dat we echt een indrukwekkend systeem hebben opgetuigd om de financiële waarde te meten, te onderhouden en te sturen. Met de manier waarop we winsten en opbrengsten definiëren, sturen we niet alleen de hele economie aan, maar ook individuele ondernemingen. In feite disciplineert dat systeem ons in hoe we ons gedragen. Maar als we over de toekomstbestendigheid of duurzaamheid van onze economie en onze ondernemingen praten, voldoet dit waardesysteem niet.’
Het kapitaal beweegt zich immers als vanzelf in de richting van de hoogste winsten en opbrengsten, stelt Schouten, in het verleden voorzitter van de Youth Climate Movement en in 2020 nummer 1 in de Duurzame 100 van dagblad Trouw. ‘En zo is in feite een winstparadox ontstaan: we hebben te maken met een groot aantal extreem winstgevende ondernemingen, die hun kosten afwentelen op de maatschappij. Op deze manier ondermijnen we datgene waar we zelf de meeste waarde aan hechten, zoals een gezond leefklimaat, redelijke lonen, een verbod op kinderarbeid, een rijke biodiversiteit.’
De bizarre situatie doet zich voor dat investeerders veel minder interesse hebben in ondernemingen die wel rekening houden met de maatschappelijke kosten, maar dat het meest winstgevende bedrijf ter wereld, China Tobacco, nog steeds acceptabel is, vervolgt Schouten. ‘Het is waanzinnig winstgevend om kanker in een pakje aan de massa te verkopen. En zo zijn er natuurlijk nog veel meer ondernemingen die weinig tot niets bijdragen aan maatschappelijke waarde, zoals cryptohandelaren of maaltijdbezorgingsbedrijven, die echter wel buitengewoon profijtelijk zijn.’
Die situatie zal niet veranderen zolang we niet ingrijpen in het systeem, zegt Schouten. Dan blijft een duurzame economie ook buiten zicht. ‘We zullen onze focus op uitsluitend financiële winst en opbrengsten dus moeten verschuiven naar een economie die draait om de werkelijke winst en opbrengsten, waarbij we de belangrijkste maatschappelijke kosten en opbrengsten in beeld brengen, zowel op sociaal en menselijk vlak als dat van de natuur.’
Dat is de eerste stap die Schouten voor zich ziet: een integrale herdefiniëring van onze kijk op het concept waarde. De tweede stap die volgens hem nodig is: ingrijpen met behulp van fiscale instrumenten. Beloon ondernemingen die een positieve bijdrage leveren, en straf – of hef belasting op – winsten die ten koste gaan van onze maatschappij. ‘Daarmee kunnen we verzekeren dat de ondernemingen die de hoogste echte winst boeken, die het best zijn voor onze maatschappij, ook een lagere winstbelasting betalen. Dat lijkt me logisch, omdat zij ook minder belastend zijn voor onze maatschappij.’ De derde stap die hij bepleit, is het introduceren van ‘groene rentetarieven’ en het activeren van natuurlijke activa op de balans. ‘Dat worden het assets, zoals ook een gebouw een asset is. We zien nu al dat een energiezuinig gebouw meer waard is. Zo kunnen uitgaven aan natuur uitgroeien tot een investering.’
Schouten benadrukt dat zijn ideeën geen luchtkastelen zijn. ‘We zien in verschillende landen en bij verschillende ondernemingen dat elk van deze stappen al op de een of andere manier wordt toegepast. Ik denk dat we zelf ook de verantwoordelijkheid moeten nemen om deze transformatie tot stand te brengen: bereken de werkelijke winsten en kosten van je activiteiten, en zorg dat je je winst maximaliseert binnen de grenzen die goed zijn voor onze maatschappij. Er zijn al verschillende impact investors die de impact van hun investeringen meetellen, er zijn pensioenfondsen die ervoor kiezen uit de fossiele brandstoffen te stappen. Wat houdt je tegen om zelf een net zero onderneming te worden?’

Het is duidelijk: de financiële sector moet op de schop. Goedkopere financieringen voor organisaties die iets goed doen voor de wereld, die dan gefinancierd kunnen worden door organisaties die hun kosten afwentelen op de maatschappij. En zeg niet dat het niet mogelijk is: voorbeelden genoeg dat het wel kan. Triodos, het REP Fund en Impact Economy Foundation zijn niet de enige organisaties die van goede wil zijn.

Wil je meer weten over hoe jouw organisatie maatschappelijke waarde sturend maakt in financiering, besluitvorming en investeringen? Vul het contactformulier in en wij nemen contact met je op.